Facebook
Bunt Młodych Duchem
Książki polecane:
Licznik odwiedzin:
Dzisiaj: 28
W tym miesiącu: 2346
W tym roku: 19435
Ogólnie: 365950

Od dnia 21-09-2006

Bunt Młodych Duchem

Kiejdany – ex oriente lux

Autor: Dorota Giebułtowicz
20-09-2013

na ostatniej stronie okładki z cyklu Widok z Historyczną Treścią
Radziwiłłowskie Kiejdany nad Niewiażą na Litwie — oczko w głowie magnatów, miasteczko o sześciu rynkach, słynące z brukowanych ulic, czystości, i porządku — każdy kto w XVII w. tu przybywał, miał podobno dwa obowiązki: musiał się zameldować i przywieźć kamień brukowy.
Radziwiłłowie kiejdańscy jako kalwini wybudowali tu ogromny zbór. Pod ich opiekuńcze skrzydła ściągali protestanci różnych odcieni; osiedlili się tu nawet uchodźcy religijni ze Szkocji! Chlubą magnatów była także szkoła, nazwana później Gimnazjum Oświecenia (lub Światła), utworzona w 1625 roku przez hetmana wielkiego litewskiego Krzysztofa. Wykładali w niej wybitni naukowcy europejscy, uczono według najbardziej postępowych metod, pracowano nad przekładem Biblii na litewski.
Zarówno szkoła jak i zbór stały się ośrodkiem reformacji na Litwie, wyspą w morzu katolicyzmu. Podczas gdy katolicyzm promował polskość, Radziwiłłowie postawili na język rodzimy: w drukarni wychodziły książki po litewsku — m.in. psałterz i książeczki do nabożeństwa; w zborze wyznaczono jednego kaznodzieję, który miał obowiązek głosić nauki w tym języku. W rodzinie Radziwiłłów pięlęgnowano bowiem tradycję odrębności Wielkiego Księstwa – warto dodać, że Mikołaj, zwany „Rudym” (brat Barbary Radziwiłłówny), jako jeden z nielicznych senatorów litewskich nie podpisał aktu Unii Lubelskiej (1569 r.).
Kult nauki promieniował także na inne wyznania obecne w miasteczku — niedaleko Starego Rynku z dwiema (!) synagogami stoi jesziwa, w której pobierał nauki słynny Gaon, czyli Geniusz, z Wilna
(1720-1797). Rabin, wybitny fizyk i matematyk stał na czele ruchu zwanego Mitnagdim, to jest „Przeciwników”, którzy zwalczali ruch chasydzki za brak religijnego wykształcenia przywódców
i zaniedbywanie studiowania Tory i Talmudu.

Na zdjęciu: zbór kalwiński w Kiejdanach, największy w tej części Europy,
zbudowany w 1650 roku przez Janusza Radziwiłła, syna Krzysztofa.
Książę Janusz przeszedł do historii jako zwolennik sojuszu ze Szwedami podczas „potopu”.
Dorota Giebułtowicz