„Jużynty leżą w pięknym kraju. Proszę to przyjąć za pewnik, którego dowiodłem w tomie pt. Soból i panna” — tak krótko i zdecydowanie rozpoczyna Józef Weyssennhoff opowieść wspomnieniową o krainie swojego dzieciństwa i młodości. Majątek litewskiej gałęzi Weyssenhoffów, bo główna gałąź rodu mieszkała nadal w Inflantach Polskich, leżał w okolicy Jezioros koło Wiłkomierza. Choć pisarz spędził tam krótki okres dzieciństwa przed latami gimnazjalnymi w Warszawie, a później przyjeżdżał tylko na dwumiesięczne wakacje najpierw ze szkół w stolicy, później ze studiów w Dorpacie, okres ten jawi się w jego pamięci sielankowo: „Dwór w Jużyntach, właściwie w atynencji [przynależnościach] Jużynt, Tarnowie, widziany młodymi oczyma, pozostawił mi w pamięci olśnienie trwałe, ogromnej ceny w moim umiłowaniu, niejakiej wartości dla literatury. (...) Dwór nadmiernie wydłużony z powodu przeróbek i dobudówek, gdyby stał na równinie, byłby nudny. Ale postawiony na wysokim zadrzewionym wzgórzu nad brzegiem jeziora Roszy, nabiera na tym piedestale osobliwego wdzięku”.
Zapewne urok tego miejsca tkwi nie tylko w położeniu, ale we wspomnieniu spotkań towarzyskich, polowań i zabaw: „Główny nasz salon w Jużyntach był duży, największy w okolicy, nigdy w nim zatem nie było zbyt ciasno i otwarte było pole do popisów zwłaszcza mazurowych, które czasem przedstawiały pomysły barokowe. Bez fotografii i kinematografu te pomysły nie dadzą się odtworzyć.”
W Jużyntach przyszły pisarz upolował pierwszego w swoim życiu cietrzewia, tutaj przeżył zauroczenie osobą młodej Litwinki, która stała się pierwowzorem Warszulki w „Sobolu i pannie”.
Majątek pozostał w rękach rodziny do roku 1918, później znalazł się w granicach Litwy Kowieńskiej: „Jużynty ograbione przez Niemców, rozszarpane przez Tarybę* wyglądać muszą jak grobowiec promiennych przeżyć mojej młodości” — żalił się autor w „Pamiętniku Literackim” w roku 1925. Tak też wyglądają do dziś.

Dorota Giebułtowicz
*aluzja do parcelacji majątków ziemskich, przeprowadzonych przez rząd litewski — Tarybę.