Facebook
Bunt Młodych Duchem
Książki polecane:
Licznik odwiedzin:
Dzisiaj: 64
W tym miesiącu: 2382
W tym roku: 19471
Ogólnie: 365986

Od dnia 21-09-2006

Bunt Młodych Duchem

Z okazji stulecia harcerstwa w Krakowie

Autor: admin
10-09-2013

Z Trybuny Młodzieżowej: Dla upamiętnienia Ąndrzeja Małkowskiego odsłonięto tablicę w V Liceum Ogólnokształcącym w Krakowie. Był on bowiem uczniem I c. k. Wyższej Szkoły Realnej w latach 1902-1905, mieszczącej się wówczas w obecnym budynku V L. O. Jako student Politechniki Lwowskiej i instruktor „Sokoła” lwowskiego (a także jako działacz tajnego Zarzewia oraz Eleuterii-Wyzwolenia i Eleusis) – powołał 22 maja 1911 do życia cztery pierwsze polskie sokole drużyny skautowe.

Pomnik w Tarnowie 2008, tablica w Krakowie 1971

W roku 1971 hm. dr Maria Żychowska odkryła, że Andrzej Małkowski w roku szkolnym 1901/1902 chodził do klasy III b Wyższej Szkoły Realnej w Tarnowie, i rok ten zanotował Aleksander Kamiński jako datę przybycia rodziny Małkowskich do zaboru austriackiego spod zaboru rosyjskiego („Andrzej Małkowski”, Instytut Wydawniczy PAX 1979, str. 11). Dlatego w Tarnowie, 19 września 2008, w roku Andrzeja i Olgi Małkowskich, podczas zlotu Chorągwi Krakowskiej ZHP, odsłonięto pierwszy pomnik Założyciela harcerstwa w Polsce.
Pół roku później, dzięki dh. Markowi Popielowi, inicjatorowi tarnowskiego pomnika Andrzeja Małkowskiego, w Sprawozdaniu c. k. I Wyższej Szkoły Realnej w Krakowie za rok szkolny 1900/1901 znalazłem nazwisko Małkowskiego w spisie uczniów klasy II c, a w pisanym ręcznie Katalogu informację, iż poprzednie półrocze spędził w szkole handlowej w Warszawie.
W tym krakowskim Katalogu zapisano też, że w I półroczu okazał pilność małą i postęp drugi, bo był niedostateczny w historyi naturalnej (botanika), rysunkach ręcznych, zły w języku niemieckim, a w matematyce, rysunkach geometrycznych, geografii i historii – ledwo dostateczny. A gimnazja realne miały dużo wyższe wymagania w naukach ścisłych niż klasyczne. W II półroczu zdołał poprawić złe noty na dostateczne, a pilność na dość dobrą, ale dopiero kończąc klasę III b w Tarnowie pod czujnym okiem ks. Józefa Kalicińskiego stał się bardzo dobry w matematyce i fizyce, dobry w religii, geografii, historii, rysunkach i języku francuskim oraz dostateczny w niemieckim i z historyi naturalnej. Mógł więc wrócić do Krakowa.

Jako organizator abstynenckiego stowarzyszenia młodzieży
Tutaj jako uczeń klasy IV (1902/3) mieszkał z rodzicami, braćmi i siostrą przy ul. Wolskiej 26 (obecnie: Marszałka Józefa Piłsudskiego), potem ul. Grabowskiego 4 jako uczeń klasy VI a (1904/5). To tutaj, w ścianie tego domu, jeszcze w latach PRL, w czerwcu 1971, w 60-lecie harcerstwa, z inicjatywy Społecznego Komitetu Przeciwalkoholowego odsłonięto tablicę upamiętniającą Andrzeja Małkowskiego jako organizatora abstynenckiego stowarzyszenia młodzieży w kwietniu 1905, i jako autora zasady abstynencji w harcerstwie. Według wspomnień matki („Wieści Zlotowe”. Spała, 11 lipca 1935, str. 3 i 5) właśnie wtedy, w Krakowie, zetknął się z działalnością znanego filozofa, prof. Wincentego Lutosławskiego.
W Krakowie również wraz z braćmi (Kazimierzem i Mariuszem) biegał do Parku Jordana na ćwiczenia dla uczniów szkół ludowych i średnich, po których słuchał gawęd przy pomnikach sławnych Polaków.
W grudniu 2008 powołano Komitet Budowy Pomnika Andrzeja Małkowskiego, przy Zarządzie Okręgu Małopolskiego ZHR, aby w stulecie jego rozkazu powołującego do życia pierwsze polskie drużyny skautowe – w tymże Parku Jordana stanął jego pomnik.

Jaki był Andrzej Małkowski w owych krakowskich latach?
Jego kolega, p. inż. Jan Konopka (matura 1907) wspominał w roku 1970, że Andrzej był koleżeński, pogodny i wesoły ale mimo jego uczynności i udziału w „Pomocy koleżeńskiej” nie było z nim „normalnego” kontaktu, bo był rozwinięty ponad przeciętność, górował nad nami inteligencją, jego zainteresowania wykraczały poza życie szkolne. Był dla nas „zbyt dojrzały”. Przyjaźnił się z Władysławem Zaufałem i Ludwikiem Słotwińskim (…) należał do współzałożycieli abstynenckiej organizacji „Młodzież”, grupującej wtedy ponad 300 uczniów. Również rodziców wciągnął do walczącej o trzeźwość Eleuterii.
Ruch abstynencki rozwijali wówczas twórcy nowoczesnej alkohologii, aby zapobiec narastającemu alkoholizmowi; profilaktyką tą objęto również inne uzależnienia (narkomanię), w Europie szerzył ruch abstynencki słynny psychoneurolog z Zurychu, prof. dr August Forel, oraz prof. dr Gustaw Bunge, fizjolog z Bazylei. Poparli ich socjaliści w ramach walki z kapitałem alkoholowym, proklamując podczas rewolucji 1905 bojkot alkoholu i tytoniu (carski monopol stracił wtedy ok. 40 milionów rubli!).

Pierwsze akcje niepodległościowe
W tymże roku 1905 Andrzej przekradł się do Warszawy, by ze swymi niedawnymi kolegami ze szkoły Rontalera upomnieć się o prawo do używania zakazanego przez carat w szkołach języka polskiego. Skutki tej wyprawy odbiły się na świadectwie w formie wpisu: obyczaje naganne za lekkomyślne opuszczanie lekcyj szkolnych. Rok następny zaczął jako repetent, gimnazjum opuścił 16.12.1905.
Jakie były jego dalsze losy już poza Krakowem?
Zaległości nadrobił we Lwowie, gdzie jako uczeń klasy VII w c. k. II Szkole Realnej zdał maturę (1907). Potem studiował mechanikę na Politechnice Lwowskiej. Jako elew tajnej szkoły oficerskiej Zarzewia i instruktor WF w „Sokole”, w oparciu o „Sokoła” założył w roku 1911 polski skauting, napisał pierwszy polski podręcznik skautowy i zapoczątkował pierwsze pismo harcerskie „Skaut”.

Zlot w Anglii
W roku 1913 zorganizował wyprawę polskich skautów na III Brytyjski Zlot Skautów w Birmingham. W Krakowie przed wyjazdem prowadził dla nich obóz przygotowawczy na Błoniach i ćwiczenia w Parku Jordana (25-29 VI 1913). Sukces polskich skautów (zwanych już wtedy harcerzami), zlot i wystawę prac skautowych opisał w książce „Jak skauci pracują” wydanej przez Drukarnię Anczyca (Kraków 1914, ss. 354). Po powrocie objął i rozbudował skauting w Zakopanem, gdzie pracował jako nauczyciel. Ze swymi skautami przybył na krakowskie obchody stulecia żołnierskiej śmierci księcia Józefa Poniatowskiego (19 X 1913).

W czasie I wojny światowej
Zjawił się znów w Krakowie po wybuchu wojny w sierpniu 1914. Z plutonem 61 najstarszych skautów wstąpił do Legionów Piłsudskiego. W mundurze skautowym służył i walczył jako podporucznik. Po odmowie przysięgi wierności cesarzowi Austrii organizował niepodległą Rzeczpospolitą Podhalańską w Tatrach, lecz ostrzeżony przed aresztowaniem przez policję austriacką, w porę opuścił Zakopane. Przez Wiedeń, Szwajcarię i Francję przedostał się do Stanów Zjednoczonych. Rozbudował tam polonijne harcerstwo (1915-1916) i próbował tworzyć Legion Polski (lecz USA były wtedy jeszcze neutralne, więc sprawa upadła). Walczył z Niemcami na froncie zachodnim w wojsku kanadyjskim (1917-1918). Przeniesiony do Armii Polskiej we Francji, awansowany do stopnia porucznika, ratując innych zginął w katastrofie morskiej koło Sycylii, wysłany przez gen. Józefa Hallera do Odessy z misją ewakuacji do Polski powstających tam formacji polskich wojsk (16 I 1919; grób symboliczny znajduje się na cmentarzu parafialnym w Zakopanem).
Był żonaty z Olgą Drahonowską (ur. 1 IX 1888, zm. 15 I 1979), pierwszą komendantką skautek, ślubu udzielił ks. dr Kazimierz Lutosławski w kościele parafialnym w Zakopanem 19 VI 1913. Mieli jedynego syna Lutyka Andrzeja (1915 – 1991), w latach II wojny światowej sapera w 2 Korpusie Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, uczestnika walk o Monte Cassino.

Bolesław Leonhard, hm. ZHR
Kraków